تفاوت عمل‌های لاغری در زنان و مردان | انتخاب جراحی لاغری بر اساس جنسیت

تجربه‌های بالینی عمل لاغری نیز نشان داده‌اند که مردان معمولاً در ماه‌های ابتدایی سرعت کاهش وزن بیشتری دارند، اما زنان پایداری بلندمدت بهتری در حفظ وزن تجربه می‌کنند. این تفاوت‌ها ناشی از ترکیب بدنی، توزیع چربی احشایی و زیرپوستی، سطح هورمون‌ها و تفاوت در الگوهای تغذیه و فعالیت روزانه است. به همین دلیل انتخاب نوع جراحی، رژیم غذایی پس از عمل و پایش طولانی‌مدت باید با در نظر گرفتن جنسیت انجام شود.

چرا نتایج جراحی لاغری در زنان و مردان متفاوت است؟

نتایج جراحی چاقی در هر دو جنس، تحت تاثیر عوامل زیستی عمیقی قرار دارد که از دوران جنینی تا بزرگسالی، شکل گرفته‌اند. این تفاوت‌ها باعث می‌شود میزان کاهش وزن، سرعت آن و حتی ماندگاری نتایج در زنان و مردان، مسیر متفاوتی را طی کند؛ برای نمونه، واکنش متابولیک بدن به محدودیت کالری پس از عمل، در مردان معمولا سریع‌تر است؛ در حالی که زنان ممکن است در بلندمدت سازگاری پایدارتری نشان دهند؛ همچنین تغییرات هورمونی پس از جراحی در هر جنس، الگوهای متفاوتی از اشتها، ذخیره چربی و انرژی را، ایجاد می‌کند که روی نتیجه نهایی، اثر مستقیم دارد.

نقش ترکیب بدنی و متابولیسم متفاوت در پاسخ به جراحی

مردان به طور طبیعی درصد توده عضلانی بالاتر و چربی کمتری، نسبت به زنان دارند. همین موضوع باعث می‌شود نرخ متابولیسم پایه (BMR) در مردان حدود ۵ تا ۱۰ درصد، بیشتر باشد. پس از جراحی لاغری، مردان در ماه‌های اول کاهش وزن سریع‌تری را تجربه می‌کنند؛ چون بدنشان انرژی بیشتری حتی در حالت استراحت، مصرف می‌کند؛ در مقابل، زنان به دلیل درصد بالاتر چربی بدن و متابولیسم پایه پایین‌تر، کاهش وزن آهسته‌تر، اما پایدارتری دارند.

مطالعات بلندمدت نشان داده‌اند که مردان در سال اول پس از عمل بای‌پس معده، به طور متوسط ۷۵ تا ۸۰ درصد از اضافه‌وزن خود را از دست می‌دهند؛ در حالی که این عدد در زنان، معمولا بین ۶۵ تا ۷۰ درصد است. نکته جالب اینجاست که حتی با وجود معرفی روش‌هایی مانند جدیدترین عمل جراحی شکم برای مدیریت چاقی، پس از سال دوم منحنی کاهش وزن زنان اغلب مسطح‌تر شده و بازگشت وزن در آن‌ها کمتر از مردان گزارش می‌شود.

تاثیر هورمون‌های جنسی بر واکنش بدن به عمل لاغری در مردان و زنان

استروژن در زنان باعث ذخیره‌سازی چربی در نواحی ران، باسن و پایین‌تنه می‌شود؛ در حالی که تستوسترون در مردان چربی را بیشتر در ناحیه شکمی و احشایی، انباشته می‌کند. چربی احشایی مردان به محدودیت کالری و جراحی، پاسخ سریع‌تری می‌دهد؛ بنابراین مردان، زودتر شاهد کوچک شدن دور کمر و بهبود بیماری‌های مرتبط با سندرم متابولیک هستند.

از سوی دیگر، افت استروژن پس از یائسگی یا تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، می‌تواند بر اشتها و حتی جذب مواد مغذی پس از عمل، تاثیر بگذارد؛ به همین دلیل برخی زنان در دوره‌های خاصی از چرخه ماهانه خود، احساس گرسنگی بیشتر یا کاهش انرژی، می‌کنند که باید در برنامه غذایی پس از عمل، لحاظ شود.^{How is Bariatric Surgery Different in Men and Women?}

الگوهای ذخیره و چربی‌سوزی در هر جنس پس از جراحی

بدن زنان به طور غریزی، برای دوران بارداری و شیردهی طراحی شده؛ بنابراین حتی پس از جراحی لاغری، مکانیسم‌های حفاظتی قوی‌تری برای حفظ ذخایر چربی، فعال می‌ماند. این موضوع باعث می‌شود زنان در مقایسه با مردان، در شرایط استرس یا کمبود کالری، چربی‌سوزی کمتری داشته باشند.

در مردان، کاهش وزن بیشتر در محل چربی احشایی و کبد اتفاق می‌افتد که مستقیما به بهبود فشار خون، دیابت نوع ۲ و کبد چرب، کمک می‌کند. در زنان این روند تدریجی‌تر است؛ اما کاهش چربی زیرجلدی، گاهی دیرتر خود را نشان می‌دهد.

مقایسه کاهش وزن و بهبود بیماری‌های همراه پس از جراحی لاغری در زنان و مردان

اگرچه هر دو جنس، از جراحی لاغری سود می‌برند؛ اما سرعت و کیفیت بهبود بیماری‌های همراه، متفاوت است. مردان معمولا زودتر از دیابت، آپنه خواب و بیماری قلبی، رهایی پیدا می‌کنند؛ در حالی که زنان در زمینه بهبود سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، مشکلات تیروئید و افسردگی، نتایج بهتری می‌گیرند.

تحقیقات منتشر شده در مجله Obesity Surgery نشان می‌دهد که پنج سال پس از عمل، درصد بهبود کامل دیابت نوع ۲ در مردان ۸۳ درصد و در زنان ۷۴ درصد بوده است؛ اما در زمینه قطع داروهای ضد افسردگی، زنان عملکرد بهتری داشته‌اند که احتمالا به کاهش التهاب مزمن و بهبود تعادل هورمونی، مربوط می‌شود.

آیا نوع عمل جراحی در زنان و مردان نتایج متفاوتی دارد؟

تا امروز هیچ پروتکل جهانی وجود ندارد که بگوید، یک نوع جراحی خاص برای مردان یا زنان، بهتر است. با این حال، برخی جراحان با تجربه مشاهده کرده‌اند که مردان با BMI بسیار بالا (بالای ۵۵) اغلب از بای‌پس معده، سود بیشتری می‌برند؛ چون کاهش وزن سریع‌تری را تجربه می‌کنند. زنان اما در اسلیو معده نتایج قابل مقایسه‌ای با بای‌پس دارند و اغلب به دلیل عوارض کمتر، این روش را ترجیح می‌دهند.

یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ روی بیش از ۸۰۰۰ بیمار، نشان داد که تفاوت در میزان کاهش وزن بین دو روش جراحی در زنان، چندان محسوس نیست؛ به این معنا که زنان تقریبا با هر دو روش به نتایج مشابهی، دست می‌یابند. در مقابل، مردان پس از بای‌پس معده کاهش وزنی حدود ۶ تا ۸ درصد بیشتر، تجربه کردند.

تفاوت عمل‌های لاغری در زنان و مردان (چالش ها و عوارض)

عوارض حاد جراحی در هر دو جنس، تقریبا برابر است؛ اما عوارض میان‌مدت و بلندمدت گاهی رنگ و بوی متفاوتی پیدا می‌کند؛ برای مثال، زنان پس از جراحی لاغری بیشتر با کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی و چالش‌های مربوط به سلامت استخوان مواجه می‌شوند، در حالی که مردان بیشتر ممکن است با مشکلات مرتبط با عملکرد قلب و کاهش توده عضلانی، روبه‌رو شوند؛ همچنین شدت و نوع علائم پس از عمل، مانند خستگی یا تغییرات اشتها، می‌تواند در هر جنس روند متفاوتی را دنبال کند.^{Gender Differences in Weight Loss Extent Following Bariatric Surgery}

مسائل تغذیه‌ای و کمبودهای ویتامینی شایع‌تر در هر جنس

زنان به دلیل قاعدگی ماهانه و احتمال بارداری در آینده، بیشتر در معرض کمبود آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک قرار دارند. مردان اما اغلب با کمبود ویتامین D و کلسیم، درگیر می‌شوند؛ چون پیش از عمل نیز سطح این مواد در بدن‌شان پایین‌تر بوده است. در جدول زیر شایع‌ترین کمبودها بر اساس جنسیت، آورده شده است:

توجه به این الگوها، باعث می‌شود مکمل‌سازی، هدفمندتر انجام شود و از عوارض طولانی‌مدت مانند کم‌خونی شدید در زنان یا پوکی استخوان زودرس در مردان، پیشگیری گردد.

چالش‌های روانشناختی و تصویر بدنی متفاوت پس از عمل

زنان معمولا پیش از عمل فشار اجتماعی بیشتری برای لاغری، احساس می‌کنند؛ بنابراین پس از کاهش وزن سریع، رضایت بیشتری از تصویر بدنی گزارش می‌دهند؛ اما در برخی موارد، پوست اضافی در نواحی ران و بازو باعث نارضایتی جدید می‌شود. مردان کمتر به پوست اضافی اهمیت می‌دهند؛ اما گاهی با افت شدید تستوسترون ناشی از کاهش وزن سریع، کاهش میل جنسی یا افسردگی خفیف، روبه‌رو می‌شوند.

آیا توصیه‌های رژیمی و ورزشی پس از عمل برای هر دو جنس یکسان است؟

زنان برای حفظ توده عضلانی و جلوگیری از کاهش بیش از حد متابولیسم، نیاز به پروتئین بالاتر و تمرینات مقاومتی منظم دارند. مردان اما معمولا با همان مقدار پروتئین توصیه‌شده، راحت‌تر عضله حفظ می‌کنند؛ ولی باید مراقب مصرف بیش از حد کالری، در دوره تثبیت وزن باشند؛ چون بازگشت وزن در آن‌ها، سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

بهترین رویکرد آن است که برنامه غذایی و ورزشی، بر پایه نیازهای فردی طراحی شود؛ رویکردی که جنسیت، وضعیت هورمونی و سبک زندگی پیش از عمل را نیز در نظر بگیرد تا روند بهبود به شکلی موثر و پایدار، پیش برود.

نقشه متفاوت هر جنس در مسیر جراحی لاغری

مسیر جراحی لاغری برای زنان و مردان، به دلایل بیولوژیکی و رفتاری، متفاوت است و همین باعث می‌شود هر فرد واکنش منحصربه‌فردی به عمل، نشان دهد. شناخت این تفاوت‌ها به هر بیمار کمک می‌کند تا با انتخاب بهترین عمل لاغری، برنامه درمانی مناسب خود را، انتخاب کند و نتایج واقعی و قابل پیش‌بینی‌تری، به دست آورد. اگر هر فرد بداند بدنش چگونه و چرا به جراحی پاسخ می‌دهد، می‌تواند تصمیم‌گیری دقیق‌تر کند، دوران نقاهت را بهتر مدیریت کند و به یک الگوی زندگی پایدار، دست یابد. تمرکز بر ویژگی‌های فردی، به جای مقایسه‌های کلی، مسیر کاهش وزن را قابل پیش‌بینی‌تر و موفق‌تر می‌سازد.

• تلفن: ۰۲۱۸۸۵۶۲۰۰۰
• اینستاگرام: @drazarpeikan
• آدرس: تهران، سعادت آباد، بلوار دریا، خیابان سردار دریا شمالی (مطهری شمالی)، روبروی کلینیک ماد، پلاک ۱۲، طبقه ۴

در نهایت، شناخت دقیق تفاوت عمل‌های لاغری در زنان و مردان نه‌تنها به انتخاب هوشمندانه‌تر روش جراحی کمک می‌کند، بلکه باعث می‌شود برنامه‌ریزی تغذیه و پیگیری‌های پس از عمل نیز هدفمندتر باشد. زمانی که جراحی لاغری بر اساس جنسیت انجام شود، احتمال رسیدن به نتایج پایدار افزایش می‌یابد و بیماران درک بهتری از مسیر درمان پیدا می‌کنند. به همین دلیل متخصصان توصیه می‌کنند تصمیم‌گیری درباره عمل لاغری در مردان و زنان حتماً با ارزیابی فردی، هورمونی و رفتاری همراه باشد.