آیا درمان دیابت با جراحی چاقی امکان پذیر است؟

برخلاف دیابت نوع ۱ که دارای یک عامل ژنتیکی است و زمانی رخ می‌دهد که پانکراس انسولین تولید نمی‌کند، دیابت نوع ۲ به نحوه استفاده بدن از انسولین مربوط می‌شود. عادات سبک زندگی سالم، مانند ورزش منظم و داشتن رژیمی پر از میوه‌ها و سبزیجات و کم‌شکر، می‌تواند حساسیت به انسولین را بهبود بخشد و قند خون فرد را به محدوده سالم‌تری کاهش دهد. اما یکی از راه حل‌های موثر و قطعی درمان دیابت نوع 2 در این موارد، کاهش وزن با جراحی چاقی است. در این نوشتار به بررسی تاثیر جراحی چاقی در درمان دیابت پرداخته‌ایم.

آیا درمان دیابت نوع 2 با عمل جراحی واقعیت دارد؟

پزشکان و پژوهشگران نشان داده‌اند که عمل جراحی لاغری برای درمان دیابت نوع 2 موثر است و باعث کنترل سطح قند خون می‌شود.

قند خون بالا می‌تواند تأثیرات منفی بر تقریباً تمام جنبه‌های سلامتی فرد داشته باشد؛ از جمله آسیب به عروق خونی، تغییرات بینایی، اختلال در عملکرد اعصاب بدن و افزایش خطر ابتلا به سایر بیماری‌ها.

اگر شما به دیابت نوع ۲ مبتلا شده‌اید، یافتن راه حلی مناسب برای کاهش قند خون به محدوده سالم ضروری است. هنگامی که این هدف با تغییرات سبک زندگی یا داروها قابل دستیابی نباشد، عمل چاقی توصیه می‌شود.

در واقع، جراحی چاقی یا باریاتریک برای افرادی که دیابت نوع ۲ دارند، مزایای بیشتری نسبت به تغییرات سبک زندگی به تنهایی ارائه می‌دهد. مطالعه‌ای که اوایل سال 2004 منتشر شد نشان داد که جراحی چاقی نه تنها به کاهش وزن کمک می‌کند، بلکه به مدیریت دیابت، بهبود کلسترول و تری‌گلیسیرید و حتی بهبودی کامل دیابت در بسیاری از موارد منجر می‌شود. ^{Type 2 diabetes: Bariatric surgery more effective than lifestyle}

فیلم مراجعه کننده محترم عمل اسلیو معده که بیماری دیابت داشته‌اند:

به طور کلی، جراحی چاقی برای درمان دیابت برای افراد زیر توصیه می‌شود:

• کسانی که شاخص توده بدنی (BMI) آن‌ها ۴۰ یا بالاتر است.
• کسانی که BMI آن‌ها ۳۵ یا بالاتر است و در کنار آن به یک مشکل جدی سلامتی مانند دیابت نوع ۲ یا بیماری قلبی مبتلا هستند.
• کسانی که BMI آن‌ها ۳۰ یا بالاتر است و دیابت نوع ۲ دارند که با روش‌های درمانی دیگر قابل کنترل نیست.

نقش چاقی در دیابت

چاقی یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در ایجاد دیابت به شمار می‌رود. افرادی که چاق هستند ده برابر افراد دارای وزن طبیعی، در معرض ابتلا به دیابت قرار دارند.

غذاهایی که چربی زیاد یا کربوهیدرات (مواد قندی و نشاسته‌ای) زیاد دارند، باعث افزایش میزان چربی در خون می‌شوند. این چربی در وهله نخست در کبد و بعد در عضلات بدن ذخیره می‌گردد. افزایش ذخیره چربی در این نواحی باعث مقاومت سلول‌های بدن نسبت به انسولین و ایجاد التهاب می‌شود. با گذشت زمان، در نهایت، پانکراس دیگر نمی‌تواند به اندازه مورد نیاز، هورمون انسولین تولید کند.

بهترین نوع جراحی چاقی برای دیابت نوع ۲ چیست؟

اگر به جراحی باریاتریک علاقه‌مند هستید، بهترین دکتر چاقی در تهران می‌تواند به شما کمک کند تا بهترین روش برای نیازهای خاص خود را انتخاب کنید. چندین نوع جراحی کاهش وزن وجود دارد که هر کدام با ایجاد کاهش وزن می‌توانند برای افراد مبتلا به دیابت مفید باشند. در جدول زیر، رایج‌ترین عمل‌های چاقی برای درمان دیابت را ببینید:

بهترین روش جراحی باریاتریک برای درمان دیابت نوع ۲ ممکن است برای شما با دیگران متفاوت باشد. متخصصان باریاتریک می‌توانند به شما کمک کنند تا نوع جراحی متناسب با نیازهایتان را شناسایی کرده و از بیشترین مزایای آن برای سلامتی خود بهره‌مند شوید.

مزایای عمل جراحی چاقی در درمان دیابت

بیشتر افرادی که تحت یکی از انواع عمل جراحی فوق قرار می گیرند، ظرف 18 تا 24 ماه پس از عمل 50 تا 80 درصد اضافه وزن خود را از دست می دهند. جالب این جاست که تاثیر این عمل های جراحی روی قند خون بسیار سریع و در همان روزهای نخست پس از عمل دیده می شود. به عبارت دیگر، بیمار پس از عمل جراحی چاقی می تواند داروهای دیابت خود را طبق نظر پزشک معالج، قطع یا کم کند.

شواهد نشان می دهد که عمل جراحی بای پس معده به طور ویژه، در درمان دیابت موثر است. در حدود 33 درصد از بیماران مبتلا به دیابت پس از این عمل جراحی هیچ نیازی به داروی دیابت ندارند. دو سال بعد از انجام عمل جراحی، داروی دیابت 85 درصد افراد قطع می شود زیرا دیگر به آن نیازی ندارند و قند خون آنها بدون دارو در محدوده طبیعی قرار دارد.

کدام گروه از مبتلایان به دیابت بهترین نتیجه درمانی را از عمل جراحی چاقی به دست می آورند؟ درمان دیابت با جراحی چاقی نزد کسانی به طور کامل اتفاق می افتد که:

• دیابت آنها هنوز خفیف است و برای کنترل قند خون همچنان به دارو نیاز ندارند یا
• کمتر از پنج سال از ابتلای آنها به دیابت نوع 2 می گذرد یا
• کسانی که بعد از عمل جراحی لاغری، کاهش وزن بیشتری را تجربه می کنند

از نکات قابل توجه این است که مزایای عمل جراحی لاغری فقط به درمان دیابت محدود نمی شود. انجام این عمل جراحی، کنترل فشار خون بالا یا کلسترول بالای خون را هم به ارمغان می آورد. به عبارت دیگر، پس از عمل جراحی چاقی، خطری که برای وقوع سکته قلبی و سکته مغزی متوجه فرد بود، به طور چشمگیری کاهش می یابد.

عوارض عمل جراحی چاقی برای درمان دیابت

اگرچه درمان دیابت با جراحی چاقی برای بسیاری از بیماران جذاب است اما نباید درصد کم عوارض این عمل جراحی را از نظر دور داشت. در درصد کمی از بیمارانی که تحت عمل های جراحی لاغری برای درمان دیابت قرار می گیرند، عوارض زیر ممکن است رخ دهد:

• تحمل دشوار بیهوشی
• آسیب رسیدن به اعضای بدن که در مجاورت منطقه عمل جراحی قرار دارند
• خونریزی
• ایجاد لخته خون
• عفونت
• پریتونیت یا التهاب در لایه های روی روده که به آن چادرینه شکم گفته می شود و وظیفه محافظت از اعضای موجود در شکم را بر عهده دارد
• انسداد روده
• بروز سنگ صفرا یا سنگ کلیه
• تنگ شدن محل اتصال خروجی مخزن معده به روده
• تهوع، معده درد و استفراغ پس از خوردن غذا که به آن سندروم دامپینگ هم می گویند (dumping syndrome)
• سوء تغذیه

نتایج دراز مدت درمان دیابت با جراحی چاقی چیست؟

بیماران ممکن است بلافاصله بعد از عمل جراحی چاقی، درمان دیابت و تسهیل کنترل قند خون را تجربه کنند. این افراد می توانند به سرعت میزان داروی دیابت خود را کم کنند. شاید در برخی افراد حتی این امکان وجود داشته باشد که مصرف داروی دیابت به طور کامل، قطع شود.

علاوه بر کنترل قند خون ناشی از عمل جراحی چاقی، سایر عوامل خطرزای بسیاری از بیماری ها هم از بین می رود. احتمال بروز بیماری های زیر در افرادی که تحت عمل جراحی چاقی قرار دارند، به شدت کاهش می یابد:

• حملات قلبی
• سکته مغزی
• نارسایی قلبی
• نارسایی کلیوی
• آپنه خواب (توقف گذرای تنفس در حین خواب)
• کبد چرب

افرادی که درمان دیابت با جراحی چاقی را تجربه می کنند، دچار کاهش وزن می شوند. اگر توصیه های کادر درمان در مورد شیوه غذا خوردن به خوبی رعایت شود، کاهش وزن فرد مداوم و ماندگار است. به طور معمول، پزشک معالج یا کارشناس تغذیه به فرد توصیه می کند که چه مقدار غذا، از چه نوع غذا و در چه زمان هایی میل کند.

پس از عمل جراحی برای درمان دیابت، رژیم غذایی بیمار در ابتدا، رژیم مایعات خواهد بود. در طول ماه نخست، به تدریج، رژیم غذایی به سمت غذاهای جامد تغییر می یابد.

بر پایه این که کدام نوع جراحی چاقی برای فرد انجام شده است و این که سرعت بدن بیمار در التیام محل جراحی چقدر است، سه تا 4 هفته بعد بیمار می تواند به سر کار خود بر گردد.

بعد از درمان دیابت با جراحی چاقی چه کارهایی را باید با جدیت دنبال کرد؟

پس از عمل جراحی چاقی برای درمان دیابت، بیمار باید در نوبت‌هایی که توسط کادر درمان برای او تعیین می‌شود، حاضر شود و همکاری لازم را داشته باشد. کارهایی که به طور معمول، برای پایش نتیجه عمل انجام می‌شود به شرح زیر است:

• ویزیت‌های پزشکی پس از جراحی چاقی (به طور معمول یک هفته بعد، یک ماه بعد و سالی یک بار از آن به بعد)
• آزمایش‌های لازم (شش ماه بعد از عمل جراحی چاقی، یک سال پس از عمل جراحی چاقی و سپس سالی یک بار)
• مشاوره با کارشناس تغذیه (یک ماه و سه ماه پس از عمل جراحی چاقی و طبق نیاز از آن به بعد)
• مشاوره با کارشناس مشاوره و روانشناسی (یک ماه بعد از عمل و طبق نیاز پس از آن)
• مشاور ورزشی (یک ماه پس ار عمل جراحی چاقی و طبق نیاز پس از آن)
• مراجعه به پزشک عمومی یا پزشک خانواده هنگام بروز سایر مشکلات سلامتی و طبق نیاز
• شرکت در جلسات گروه‌های حمایتی بیماران و به اشتراک گذاشتن تجارب

مراقبت های پس از جراحی چاقی دیابت

عادات اشتباه دیگر هم ممکن است نتایج درمان دیابت با جراحی چاقی را در دراز مدت به خطر اندازند. مهم‌ترین عادات اشتباهی که بیماران باید از آنها بپرهیزند، به شرح زیر هستند:

• نوشیدن بیش از حد مشروبات الکلی
• استعمال دخانیات مانند سیگار و قلیان

احتمال بروز افسردگی و به دنبال آن افکار خودکشی هم وجود دارد. در صورتی که بیمار از هر گونه نقشه یا تفکر خودکشی صحبت می‌کند، باید حتما توسط روانشناس یا روانپزشک ویزیت شود.

بعد از درمان دیابت با جراحی چاقی، در صورت بروز چه مشکلاتی باید با پزشک معالج یا کادر درمان تماس گرفته شود؟

به طور معمول، در هنگام ترخیص، کادر درمان به شما فهرستی را تحویل می دهد که در آن مشکلاتی که باید به کادر درمان یا پزشک معالج گزارش شود، درج شده است. در اغلب موارد، در صورت بروز هر یک از مشکلات زیر پس از جراحی چاقی باید بیمار به سرعت آن را به پزشک یا کادر درمان گزارش نماید:

• بروز تب
• درد زیاد شونده یا درد تازه و نو ظهور
• هر گونه مشکلی در محل بخیه یا زخم های جراحی که حاکی از عفونت است
• استفراغ مداوم که اجازه نمی دهد بیمار چیزی بخورد
• یبوست شدید

اگر چه جراحی چاقی برای درمان دیابت و آپنه حین خواب بسیار موثر است اما برای این که آثار آن در درازمدت هم به خوبی اوایل دوران پس از جراحی باشد، باید به توصیه های کارشناس تغذیه و پزشک معالج تا سال ها پایبند بود. شیوه غذا خوردن، تداوم ورزش و خوردن مکمل های حاوی ویتامین ها و املاح در حفظ نتایج درمانی جراحی چاقی نقش مهمی ایفا می نمایند.

یکی از عادات اشتباه که نتایج درمان دیابت با جراحی چاقی را به شدت در درازمدت تهدید می کند، ریزه خواری است یعنی خوردن مقادیر بسیار کم غذا در طول روز و در بین وعده ها. این عادت مخرب اگرچه باعث سندروم دامپینگ (تهوع و استفراغ بعد از غدا خوردن) نمی شود اما باعث افزایش وزن بیمار می گردد.

آیا هزینه درمان دیابت با جراحی چاقی تحت پوشش بیمه های درمانی قرار دارد؟

با توجه به نقش درمانی این عمل جراحی، بیشتر بیمه‌ها هزینه‌های عمل جراحی لاغری برای درمان دیابت را تحت پوشش قرار می‌دهند. با وجود این، پیش از هر گونه اقدام به درمان دیابت با جراحی چاقی خواهشمند است با مسئولین بیمه اصلی و بیمه تکمیلی خود مشورت بفرمایید.

دکتر سید علیرضا آذر پیکان دانش آموخته رشته فوق تخصصی انکو سرجری و لاپاراسکوپی پیشرفته از دانشگاه تهران آماده پذیرش بیماران و درمان دیابت با جراحی چاقی هستند. لطفا برای دریافت اطلاعات بیشتر در این مورد و تعیین وقت قبلی با تلفن های کلینیک ایشان واقع در تهران تماس حاصل بفرمایید.

برای دیدن ویدیو جراحی چاقی دکتر آذرپیکان روی لینک کلیک کنید.