عوارض بای پس معده | عوارض عمل بای پس معده در دراز مدت و کوتاه مدت

عوارض عمل بای پس معده در کوتاه‌مدت معمولا شامل خونریزی، عفونت، تهوع و لخته شدن خون هستند و اغلب در هفته‌های نخست پس از جراحی دیده می‌شوند. در مقابل، عوارض بلندمدت بیشتر به سوءجذب مواد مغذی، تغییرات هورمونی و سازگاری بدن با مسیر جدید گوارش مربوط‌اند و نیاز به پیگیری مداوم دارند.

به نقل از انجمن جراحی متابولیک و چاقی آمریکا درباره عوارض عمل بای پس معده:

جراحی بای پس معده با وجود اثربخشی بالا در کاهش وزن، می‌تواند با کمبودهای تغذیه‌ای بلندمدت همراه باشد که نیازمند پایش مادام‌العمر است.

عوارض بای پس معده؛ حاد و زودهنگام

مانند هر جراحی بزرگ، بای پس معده و سایر جراحی‌های کاهش وزن خطرات بالقوه‌ای برای سلامتی در کوتاه مدت و بلند مدت ایجاد می‌کنند. البته با اگر این جراحی توسط یک جراح خبره و در یک مرکز پزشکی مجهز و معتبر انجام شود، احتمال این خطرات صفر خواهد بود. عوارض فوری و زودهنگام معمولا در روزها یا هفته‌های ابتدایی بعد از جراحی بروز می‌کنند و نیاز به پیگیری سریع دارند.

از مهم‌ترین این عوارض عمل بای پس معده می‌توان به نشت از محل آناستوموز، خونریزی، آمبولی ریه، لخته شدن خون و عفونت اشاره کرد. آگاهی بیمار از این مشکلات و مراجعه به‌موقع به پزشک نقش بسیار مهمی در کنترل خطرات بعدی خواهد داشت.

نشت (Leak) از محل آناستوموز

در طول جراحی، قسمت بالای معده به یک کیسه کوچک تبدیل می شود. یک حلقه از روده کوچک شما بریده می شود و یک انتهای حلقه به کیسه معده متصل می شود. انتهای دیگر حلقه روده کوچک پایین تر روی روده کوچک متصل می شود. هر یک از این اتصالات آناستوموز نامیده می شود.

یکی از خطرات بای پس معده نشت شیره‌های گوارشی و غذای نیمه هضم شده از طریق آناستوموز است. این یک عارضه جدی پس از عمل بای پس معده است. نشت ممکن است تا چند هفته پس از جراحی اتفاق بیفتد. بیشتر نشتی‌های پس از عمل در عرض چند روز پس از جراحی رخ می‌دهد.

این عارضه معمولا با تب، درد شکمی، افزایش ضربان قلب و احساس ناخوشی شدید همراه می‌شود. تشخیص سریع و درمان فوری نشت اهمیت بالایی دارد زیرا می‌تواند خطر عفونت داخل شکمی و سپسیس را به دنبال داشته باشد.

علت این مشکل و عوارض عمل بای پس معده، ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. ممکن است نشتی معده به دلیل مشکل در ابزار یا مواد مورد استفاده برای بستن آناستوموز در حین جراحی ایجاد شود. ممکن است به دلیل مشکلاتی در جریان خون در ناحیه بعد از جراحی باشد. یا ممکن است به دلایل دیگری برای بهبود ضعیف زخم، مانند دیابت یا سیگار کشیدن، مرتبط باشد.

هرچه قبل از جراحی چاق‌تر باشید، بیشتر در معرض خطر نشتی هستید. شما همچنین بیشتر در معرض خطر این مشکل هستید اگر:

• مرد هستید
• مشکلات سلامتی دیگری دارید
• در گذشته جراحی شکم داشته‌اید

نشتی معده باید فوراً درمان شود. تیم مراقبت‌های بهداشتی شما به احتمال زیاد:

1. از طریق IV (خط داخل وریدی) به شما آنتی بیوتیک بدهد.
2. هر گونه عفونت ناشی از نشت را تخلیه کند.
3. نشتی را ترمیم کند یا با جراحی دوم آناستوموز جدید ایجاد کند.
4. آندوسکوپی بالایی را برای قرار دادن یک لوله کوچک کوتاه مدت (موقت) به نام استنت در سراسر ناحیه نشتی انجام دهد. این کار از داخل کیسه معده یا روده کوچک انجام می شود.
5. مصرف تمام غذاها را از طریق دهان قطع کند. شما ممکن است از طریق لوله‌ای تغذیه شوید که مستقیماً به روده شما می‌رود تا زمانی که نشت بهبود یابد.

خونریزی پس از جراحی

علائم خونریزی داخلی یا از محل بخیه‌ها می‌تواند شامل سرگیجه، کاهش فشار خون، رنگ‌پریدگی و ضعف شدید باشد. در بسیاری از موارد، خونریزی خفیف است و خودبه‌خود کنترل می‌شود؛ اما در موارد شدید ممکن است نیاز به جراحی مجدد یا تزریق خون وجود داشته باشد.

آمبولی ریه و لخته شدن خون

تشکیل لخته خون در پاها و حرکت آن به سمت ریه (آمبولی ریه) از عوارض خطرناک این جراحی است. علائم هشداردهنده شامل تنگی نفس، درد قفسه سینه و تورم اندام تحتانی است. استفاده از جوراب‌های ضد لخته، تحرک زودهنگام و داروهای ضدانعقاد می‌تواند از بروز این مشکل جلوگیری کند. آمبولی ریه یکی از جدی‌ترین عوارض عمل بای پس معده است که در صورت عدم درمان سریع، احتمال مرگ بر اثر جراحی بای پس معده را افزایش می‌دهد.

عفونت زخم یا داخل شکمی

عفونت در محل بخیه‌های پوستی یا داخل شکم یکی از عوارض احتمالی در جراحی بای پس معده است. علائم آن شامل تب، ترشحات غیرطبیعی از زخم و درد شدید در ناحیه عمل است. رعایت بهداشت زخم و مصرف آنتی‌بیوتیک طبق تجویز پزشک، احتمال بروز عفونت را کاهش می‌دهد.

عوارض دیررس و مزمن عمل بای پس معده

در بای پس معده، برخی بیماران ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از جراحی با عوارض مزمن مواجه شوند. این عوارض عمل بای پس معده بیشتر به دلیل تغییرات جذب مواد غذایی و تغییر ساختار دستگاه گوارش ایجاد می‌شوند و نیازمند مراقبت و پیگیری مداوم هستند.

سندرم دامپینگ (Dumping Syndrome)

سندرم دامپینگ، پس از جراحی بای پس معده زمانی است که غذا مستقیماً از کیسه معده شما بدون هضم به روده کوچک شما می‌رود. علائم آن شامل تعریق، تپش قلب، ضعف و اسهال پس از خوردن غذا است. رعایت رژیم غذایی مناسب و پرهیز از مصرف قندهای ساده می‌تواند از بروز این عارضه پیشگیری کند.

2 نوع سندرم دامپینگ معده وجود دارد.

دامپینگ زودرس

سندرم دامپینگ زودرس می‌تواند به دلیل توده متراکم مواد غذایی که در مراحل اولیه هضم به روده کوچک شما ریخته می‌شود، رخ دهد. یعنی تخلیه اولیه مواد غذایی مستقیما به روده، 10 تا 30 دقیقه بعد از غذا اتفاق می‌افتد. روده‌ها احساس می‌کنند که این توده غذایی بیش از حد غلیظ است و هورمون‌های روده را آزاد می‌کند. بدن شما با انتقال مایع در گردش خون به داخل روده واکنش نشان می‌دهد.

در نتیجه روده‌های شما پُرتر و پر از نفخ می‌شوند. اسهال اغلب 30 تا 60 دقیقه بعد ازمصرف غذا رخ می‌دهد. علاوه بر این، مواد خاصی توسط روده شما آزاد می‌شود که بر ضربان قلب و اغلب فشار خون تأثیر می‌گذارد و باعث بسیاری از علائم تخلیه زودهنگام می‌شود. این علائم می‌تواند منجر به سبکی سر یا حتی غش شود.

دامپینگ دیررس

علائم تخلیه دیرهنگام به دلیل کاهش سطح قند خون (هیپوگلیسمی واکنشی) رخ می‌دهد. تخلیه دیرهنگام 1 تا 3 ساعت پس از صرف غذا به معده اتفاق می‌افتد. هیپوگلیسمی واکنشی، قند خون پایین است که 1 تا 3 ساعت پس از افزایش شدید انسولین ایجاد می‌شود.

اگر یک وعده غذایی سرشار از نشاسته یا قند بخورید، احتمال ابتلا به سندرم دامپینگ بیشتر است. قندها می‌توانند فروکتوز یا شکر سفره (ساکارز) باشند. در ادامه سطح انسولین می‌تواند به سطوح بالا افزایش یابد و سپس قند خون شما را بیش از حد کاهش دهد.

پرهیزهای غذایی در هنگام دامپینگ معده

درمان اصلی سندرم دامپینگ تغییر در رژیم غذایی شماست. این موارد شامل:

• حداقل تا 30 دقیقه بعد از غذا مایعات ننوشید.
• کالری روزانه خود را به 6 وعده غذایی کوچک تقسیم کنید.
• 30 دقیقه بعد از غذا دراز بکشید تا علائم را کنترل کنید.
• کربوهیدرات‌های پیچیده مانند غلات کامل را انتخاب کنید.
• غذاهای حاوی کربوهیدرات‌های ساده مانند غذاهایی که با آرد سفید یا شکر تهیه شده‌اند، نخورید.
• پروتئین و چربی بیشتری به وعده‌های غذایی خود اضافه کنید.
• مصرف لبنیات را در صورتی که باعث ایجاد مشکل می‌شوند، متوقف کنید.

گزینه دیگر این است که با غلیظ تر کردن غذا، تخلیه معده را کند کنید. ممکن است پزشک شما اضافه کردن 15 گرم صمغ گوار یا پکتین را به هر وعده غذایی توصیه کند. اما بسیاری از مردم این افزودنی‌ها را به غذای خود تحمل نمی‌کنند.

اگر تغییرات رژیم غذایی کمکی نکرد، متخصص شما ممکن است برخی از داروهای نسخه‌ای آهسته رهش را به شما بدهد. در موارد شدید سندرم دامپینگ، ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی شما ممکن است تغذیه لوله یا جراحی اصلاحی را پیشنهاد کند.

علائم سندرم دامپینگ می‌تواند آنقدر ناراحت کننده باشد که برخی افراد مقدار و نوع غذایی که می‌خورند را به شدت محدود می‌کنند. این مشکل می‌تواند مشکلات بیشتری ایجاد کند و حتی می‌تواند منجر به سوء تغذیه شود. به دلیل اینکه سندرم دامپینگ چقدر می‌تواند جدی شود، مهم است که در اولین بروز علائم با پزشک خود صحبت کنید. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است و بر اساس تجربه کسانی که عمل بای پس معده انجام داده‌اند، برخی بیماران با تغییر رژیم غذایی بهبود پیدا می‌کنند، در حالی که برخی دیگر همچنان دچار مشکلات گوارشی هستند.

کمبودهای تغذیه‌ای (ویتامین‌ها و مواد معدنی)

بای پس معده جذب مواد غذایی را کاهش می‌دهد و همین موضوع می‌تواند منجر به کمبود ویتامین B12، آهن، کلسیم و سایر ریزمغذی‌ها شود. مصرف منظم مکمل‌ها و پایبندی به برنامه غذایی تجویز شده توسط متخصص تغذیه برای پیشگیری از این مشکل ضروری است.

به نقل از مجله پزشکی نیوانگلند درباره عوارض عمل بای پس معده:

عوارض دیررس پس از بای پس معده اغلب به سوءجذب ریزمغذی‌ها و تغییرات مسیر گوارشی مرتبط هستند، نه خود کاهش وزن.

هیپوگلیسمی (افت قند خون واکنشی)

برخی بیماران پس از مدتی ممکن است دچار افت قند خون شوند که معمولا بعد از مصرف غذاهای پرقند اتفاق می‌افتد. سرگیجه، تعریق، لرزش و ضعف از نشانه‌های این عارضه هستند. کنترل رژیم غذایی و محدودیت مصرف شیرینی‌ها بهترین راه پیشگیری از هیپوگلیسمی است.

زخم‌های پپتیک و فتق داخلی

ایجاد زخم در نواحی روده یا معده و همچنین بروز فتق داخلی از عوارض دیررس این جراحی است. این مشکلات معمولا با درد شکمی، تهوع و کاهش وزن غیرعادی همراه هستند و نیازمند بررسی تخصصی توسط جراح می‌باشند.

تهوع، استفراغ و تغییرات عادات روده

برخی بیماران ممکن است پس از جراحی دچار تهوع مکرر، استفراغ یا تغییر در حرکات روده شوند. این علائم اغلب به دلیل مصرف سریع غذا یا انتخاب خوراکی‌های نامناسب است و با اصلاح رژیم غذایی قابل کنترل خواهد بود.

ریزش مو

ممکن است در ماه‌های بعد از جراحی چاقی و بای‌پس معده متوجه ریزش موی بیشتر از حد معمول شوید. این یک عارضه جانبی طبیعی است و می‌تواند به دلیل پاسخ بدن شما به جراحی، کاهش وزن و رژیم غذایی از جمله؛ کمبود پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی رخ دهد. مصرف مکمل‌ها و رعایت رژیم غذایی متعادل می‌تواند این عارضه را کاهش دهد.

شما تمام موهای خود را از دست نخواهید داد، اما ممکن است بیشتر ریزش آن را در برس مو یا هنگام شستن موهای خود مشاهده کنید. بیشتر اوقات، این ریزش مو پس از چند ماه کاهش می یابد و بدن شما شروع به رشد موهای بیشتر می کند.

چند دلیل وجود دارد که ممکن است پس از جراحی چاقی دچار ریزش مو شوید، شامل:

1. کاهش وزن
2. تغییرات در دریافت مواد مغذی، از جمله سوء جذب، بسته به نوع جراحی چاقی
3. پاسخ بدن به جراحی
4. تلوژن افلوویوم

تلوژن افلوویوم زمانی اتفاق می‌افتد که تعداد بیشتری از موهای شما وارد فاز خواب یا فاز تلوژن شوند. این برعکس مرحله آناژن است که موهای شما رشد می‌کند. زمانی که موهای شما غیرفعال هستند، رشد آن‌ها متوقف می‌شود و در نهایت بعد از 3 یا 4 ماه یا حتی گاهی زودتر می‌ریزند. این وضعیت منجر به ریزش کامل مو یا حتی لکه‌های طاسی قابل توجه نمی‌شود. شما فقط ریزش موی بیشتری نسبت به آنچه برای شما معمول است تجربه خواهید کرد.

راه هایی وجود دارد که ممکن است بتوانید میزان ریزش مو را پس از بای پس معده کاهش دهید، از جمله:

• پروتئین کافی بخورید. پروتئین را در وعده‌های غذایی و میان وعده‌ها بگنجانید و از متخصص مراقبت‌های بهداشتی خود در مورد مکمل‌های غذایی حاوی پروتئین بپرسید. با این حال، از پروتئین بیشتری نسبت به آنچه که پزشک توصیه می‌کند اجتناب کنید، زیرا می‌تواند در برنامه کاهش وزن شما اختلال ایجاد کند.
• مکمل های غذایی را طبق توصیه پزشک مصرف کنید. می‌توانید روی، آهن و ویتامین های A، B9 و C را به عنوان مکمل‌های خوراکی مصرف کنید. ممکن است لازم باشد مکمل‌های مس را به صورت داخل وریدی دریافت کنید. پزشک ممکن است مکمل‌های دیگری را نیز توصیه کند که رشد مو را تشویق می‌کند.
• از زیاده روی در مصرف مکمل‌هایی که ممکن است در واقع منجر به ریزش مو شوند، خودداری کنید. یک مطالعه اشاره می‌کند که ویتامین A و E و سلنیوم بیش از حد می‌تواند منجر به ریزش مو شود.

حالت تهوع بعد از عمل بای پس

تهوع و استفراغ بعد از عمل ممکن است پس از انجام عمل جراحی چاقی مانند بای پس معده رخ دهد. اگر این علامت ظاهر شوند، معمولاً در 48 ساعت اول پس از جراحی رخ می‌دهد.

تهوع و استفراغ بعد از عمل یک عارضه جانبی رایج زمانی است که بیمار برای جراحی بیهوش می‌شود، چه جراحی چاقی باشد یا جراحی کیسه صفرا باشد. تهوع و استفراغ بعد از عمل تقریباً در 30 درصد از تا 80 درصد از بیماران در معرض خطر رخ می‌دهد.

یبوست و اسهال بعد از عمل بای پس معده

اکثر بیماران ممکن است پس از جراحی چاقی به ویژه پس از یک روش سوء جذب مانند جراحی بای پس معده و انحراف بیلیوپانکراس دچار اسهال یا یبوست شوند. علائم یاد شده ممکن است با علائم دیگری مانند درد و گرفتگی شکم، گرگرفتگی، حالت تهوع و سبکی سر همراه باشد. به طور کلی، جراحی کاهش وزن بسته به نوع جراحی چاقی بر عملکردهای مختلف بدن از جمله عملکرد روده تأثیر می‌گذارد.

اسهال و یبوست بعد از جراحی بای پس می‌تواند مربوط به اسیدهای چرب باشد که مستقیماً به روده بزرگ منتقل می‌شوند که باعث تحریک می‌شود، در حالی که در شرایط عادی باید در روده کوچک جذب شوند.

دلیل دیگر عبور سریع غذای هضم نشده از دستگاه گوارش است. علاوه بر این، سوربیتول که در انواع توت‌ها، میوه‌ها یا به عنوان یک شیرین کننده مصنوعی استفاده می‌شود، عامل دیگری است که ممکن است باعث اسهال شود. سوربیتول نمی‌تواند به خوبی در مجرای GL جذب شود و در روده بزرگ تخمیر می‌شود و باعث گاز و اسهال می شود. سندرم دامپینگ یکی دیگر از دلایل اسهال در بیمارانی است که جراحی اسلیو معده انجام داده‌اند.

پیشگیری و مدیریت عوارض عمل بای پس معده در دراز مدت

پیشگیری از عوارض عمل بای پس معده نیازمند همکاری نزدیک بین بیمار و تیم درمان است. رعایت دقیق توصیه‌های پزشکی، پایبندی به برنامه غذایی و مصرف مکمل‌ها می‌تواند نقش کلیدی در کاهش عوارض عمل بای پس معده ایفا کند.

پایبندی دقیق به رژیم غذایی و مکمل‌ها

مصرف وعده‌های کوچک و متعادل، پرهیز از قند و چربی زیاد و استفاده منظم از مکمل‌های ویتامینی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از مشکلات تغذیه‌ای هستند.بعنوان مثال، چون جذب مواد مغذی بعد از عمل بای پس معده کاهش پیدا می‌کنه، بیمار باید به‌طور منظم یکسری مکمل‌ها رو طبق نظر پزشک مصرف کند.

ماهیت جراحی بای پس معده به این معنی است که بخشی از روده کوچک بای پس می‌شود، که بدن را مجبور می‌کند تحت تغییرات عصبی غدد درون ریز قرار گیرد و مواد مغذی کمتری را از غذای مصرف شده جذب کند. در حالی که نیازهای غذایی بعد از عمل اغلب می‌تواند ویتامین‌ها و مواد معدنی کافی را فراهم کند، اکثر بیماران بای پس معده به دلیل سوء جذب بای پس معده نیاز به مکمل و ویتامین‌های اضافی بعد از جراحی دارند.

کمبودهای تغذیه‌ای و مغذی اغلب در بیمارانی که تحت عمل جراحی بای پس معده قرار می‌گیرند، به سادگی تشخیص داده نمی‌شود. علائم کمبود ویتامین بعد از جراحی بای پس معده بسته به اینکه بیمار از کدام کمبود و شدت آن رنج می‌برد، می‌تواند متفاوت باشد. شایع‌ترین علائم کمبود ویتامین پس از بای پس معده عبارتند از:

1. سبکی سر
2. خستگی
3. سرگیجه
4. ناپایدار روی پا
5. تاری دید
6. ضعف
7. زخمهای دهان
8. ریزش مو

با این حال، علائم تجربه شده توسط افراد مبتلا به کمبود ویتامین می‌تواند بسته به ویتامین‌ها و مواد معدنی آن‌ها به طور قابل توجهی متفاوت باشد. علائم طولانی مدت و مشکلات کمبود می تواند مزمن و شدید باشد.

پیگیری‌های منظم پزشکی و آزمایشات دوره‌ای

انجام آزمایش‌های خون دوره‌ای، بررسی وضعیت تغذیه‌ای و ویزیت منظم توسط جراح یا متخصص تغذیه ضروری است. این اقدامات باعث می‌شود هرگونه مشکل احتمالی در مراحل اولیه تشخیص داده شود و از عوارض جدی‌تر جلوگیری گردد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت هرگونه درد شکمی غیرمعمول، تب، استفراغ مداوم، خونریزی، تنگی نفس یا ضعف شدید پس از بای پس معده باید هر چه سریعتر به پزشک مراجعه شود تا از بروز عوارض خطرناک جلوگیری کند.

به نقل از Mayo Clinic – Bariatric Surgery Guidelines:

بیشتر بیماران پس از بای پس معده در صورت پیگیری منظم پزشکی، می‌توانند عوارض بلندمدت را به‌طور مؤثر مدیریت کنند.

• تلفن: ۰۲۱۸۸۵۶۲۰۰۰
• اینستاگرام: @drazarpeikan
• آدرس: تهران، سعادت آباد، بلوار دریا، خیابان سردار دریا شمالی (مطهری شمالی)، روبروی کلینیک ماد، پلاک ۱۲، طبقه ۴

در مجموع، آگاهی از عوارض بای پس معده و شناخت دقیق عوارض عمل بای پس معده در دراز مدت کمک می‌کند تصمیم‌گیری آگاهانه‌تری انجام شود؛ بسیاری از این عوارض با پیگیری پزشکی، رژیم غذایی صحیح و مصرف منظم مکمل‌ها قابل کنترل هستند و لزوماً به معنای شکست جراحی نیستند.