سیگار کشیدن بعد از عمل اسلیو معده | عوارض و توصیه‌ها

معایب سیگار بعد از عمل اسلیو معده

عمل اسلیو معده یکی از اعمال جراحی است که می‌تواند وزن فرد جراحی‌شده را در درازمدت کاهش دهد. زمانی این نوع عمل به کار می‌رود که روش‌های قبلی لاغری مانند رژیم غذایی، ورزش یا دارودرمانی چندان مفید نباشند. برای آماده‌سازی فرد بیمار باید چند اقدام را انجام دهد:

• رعایت یک رژیم غذایی متعادل
• عدم مصرف الکل و نوشیدنی‌های الکلی
• عدم استعمال دخانیات به‌ویژه سیگار: استعمال سیگار قبل و بعد از عمل خطرناک می‌باشد. این اقدام خطرات عمل جراحی را بالا می‌برد . مصرف دخانیات بروز عوارض خطرناک در حین عمل را افزایش می‌دهد. بنا بر تشخیص پزشک چند هفته قبل از عمل استعمال دخانیات مانند سیگار و قلیان باید مطلقاً متوقف گردد.
• بهداشت خواب

استعمال دخانیات به‌ویژه سیگار تأثیر کمی را بر میزان کاهش وزن بعد از عمل اسلیو معده دارد و می‌تواند شدت مشکلاتی مانند بروز زخم، مشکلات ریوی، عفونت، سکته (قلبی یا مغزی) و حمله قلبی را بالا ببرد. همچنین، تأخیر در بهبود زخم‌های ناشی از عمل را در پی دارد. مطالعات زیادی هم که در این زمینه انجام شده، موارد ذکرشده در بالا را تائید می‌کند. اما بیایید موارد بالا را تک‌تک مورد تحلیل قرار دهیم.

عوارض سیگار بعد از عمل اسلیو معده و بروز مشکلات ریوی

یکی از فوری‌ترین و جدی‌ترین نگرانی‌های ما به عنوان تیم جراحی، تأثیر سیگار بر عملکرد ریه‌ها پس از بیهوشی عمومی است. جراحی اسلیو معده، مانند هر عمل دیگری، به خودی خود استرسی را به سیستم تنفسی وارد می‌کند. حال، دود سیگار با ترکیبات سمی خود، این وضعیت را به‌شدت بحرانی‌تر می‌سازد. مژک‌های تنفسی که وظیفه پاک‌سازی ریه‌ها از مخاط و آلودگی‌ها را بر عهده دارند، در اثر استعمال دخانیات فلج می‌شوند. این مسئله باعث تجمع ترشحات در ریه‌ها شده و خطر ابتلا به عفونت‌های خطرناکی مانند پنومونی (ذات‌الریه) و آتلکتازی (جمع‌شدگی یا کلاپس بخشی از ریه) را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد. در دوره‌ای که بدن برای ترمیم و بازسازی به حداکثر اکسیژن‌رسانی نیاز دارد، سیگار کشیدن دقیقاً این فرآیند حیاتی را مختل کرده و بهبود بیمار را به تأخیر می‌اندازد.

ریه افراد سیگاری معمولاً آسیب‌پذیرتر از ریه افراد عادی است. معمولاً بین 1 تا 12 ماه طول می‌کشد که بعد از ترک سیگار به شرایط طبیعی خود بازگردد. اگر فرد با مشکل ریوی روبرو است، بعد از عمل جراحی این مشکل بیشتر نمایان می‌گردد. لذا باید مصرف سیگار حداقل 4 هفته قبل از عمل و بعد از عمل تا زمانی که پزشک جراح تائید نکرده، قطع گردد.

سیگار بعد از عمل و بروز مشکلات قلبی عروقی

تأثیرات منفی سیگار بر سیستم قلبی-عروقی بر کسی پوشیده نیست؛ اما این خطرات در دوره حساس پس از جراحی چاقی، چندین برابر می‌شوند. نیکوتین موجود در سیگار یک منقبض‌کننده قوی عروقی (Vasoconstrictor) است؛ یعنی باعث تنگ شدن رگ‌های خونی در سراسر بدن می‌شود. هم‌زمان، مونوکسید کربن موجود در دود سیگار به گلبول‌های قرمز چسبیده و ظرفیت حمل اکسیژن خون را کاهش می‌دهد. این ترکیب مرگبار، قلب را مجبور می‌کند تا برای رساندن اکسیژن ناکافی به بافت‌ها، با شدت و سرعت بیشتری کار کند. این فشار مضاعف بر قلبی که خود تحت استرس ناشی از جراحی و ریکاوری است، می‌تواند خطر بروز حوادث قلبی حاد مانند سکته قلبی یا آریتمی‌های خطرناک و فشارخون را به‌طور قابل‌توجهی بالا ببرد.

لخته شدن خون و آمبولی

در افراد جراحی‌شده میزان فعالیت و تحرک کمتر از افراد عادی می‌باشد. این امر خطر بروز مخاطراتی را افزایش می‌دهد. لخته خون و آمبولی بعد از عمل اسلیو از این جمله می‌باشند. سیگار می‌تواند بروز این حالت را تشدید کند.

شاید یکی از پنهان‌ترین و در عین حال کشنده‌ترین عوارض سیگار کشیدن پس از جراحی، افزایش ریسک تشکیل لخته خون باشد. مواد شیمیایی موجود در تنباکو، خون را غلیظ‌تر و «چسبنده‌تر» می‌کنند. این امر با افزایش فاکتورهای انعقادی و فعالیت پلاکت‌ها، شرایط را برای ایجاد لخته در وریدهای عمقی پا (DVT) مهیا می‌سازد؛ به‌ویژه که تحرک بیمار در روزهای ابتدایی پس از عمل کمتر است. خطر اصلی زمانی است که این لخته از جای خود کنده شده و از طریق جریان خون به ریه‌ها برسد که به آن آمبولی ریه (Pulmonary Embolism) می‌گویند؛ یک وضعیت اورژانسی و بالقوه کشنده که می‌تواند در عرض چند دقیقه منجر به ایست قلبی-تنفسی شود. مطالعات نشان می‌دهند که خطر ترومبوآمبولی وریدی در بیماران سیگاری پس از جراحی، تا دو برابر افراد غیرسیگاری افزایش می‌یابد.

زخم بعد از عمل جراحی معده

متأسفانه استعمال دخانیات ورای دیگر عوارض روند درمان زخم‌ها را در دوران نقاهت با مشکل روبرو می‌کند. دخانیات موجب کاهش تأثیرگذاری داروها و همچنین پمپاژ مناسب خون در محل زخم‌های بعد از عمل می‌باشد. از این‌ رو توانایی و سرعت بدن در بهبود زخم‌ها کاهش می‌یابد.

موفقیت عمل اسلیو معده به بهبودی کامل و بدون عارضه خط منگنه‌های (Staple line) معده بستگی دارد. این بهبودی نیازمند خون‌رسانی کافی و غنی از اکسیژن است. همان‌طور که اشاره شد، نیکوتین عروق خونی را تنگ می‌کند و این اثر در عروق کوچک و مویرگ‌های دیواره معده بسیار شدیدتر است. کاهش جریان خون به این ناحیه حساس، فرآیند ترمیم را مختل کرده و می‌تواند منجر به عوارض فاجعه‌باری مانند نشت از خط منگنه شود. علاوه بر این، این خون‌رسانی ضعیف، مخاط معده را مستعد آسیب‌پذیری در برابر اسید کرده و ریسک ایجاد زخم‌های دردناک و مقاوم به درمان (Stomal Ulcer) را در محل اتصال جراحی به‌شدت بالا می‌برد. این زخم‌ها می‌توانند باعث درد مزمن، خونریزی و حتی سوراخ‌شدگی معده شوند و کل دوران نقاهت عمل اسلیو معده را با چالش‌های جدی مواجه کنند.

عفونت به‌ ویژه عفونت زخم‌های ناشی از عمل

استعمال دخانیات موجب کاهش بازدهی سیاهرگ‌ها و در نتیجه کاهش جریان خون در افراد جراحی‌شده می‌شود. پیامد این امر، کند شدن روند بهبودی و بالا رفتن احتمال عفونت زخم در بیماران جراحی‌شده مصرف‌کننده سیگار است. سیستم ایمنی بدن پس از جراحی، تمام توان خود را برای پیشگیری از عفونت و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده به کار می‌گیرد. سیگار کشیدن یک خرابکار تمام‌عیار در این فرآیند است. دود سیگار نه‌تنها با کاهش اکسیژن‌رسانی به محل زخم‌های جراحی (چه داخلی و چه پوستی)، روند بهبودی را کند می‌کند، بلکه عملکرد سلول‌های ایمنی، به‌ویژه نوتروفیل‌ها که خط مقدم دفاع در برابر باکتری‌ها هستند را نیز تضعیف می‌نماید.

این شرایط دوگانه، یعنی بافتی ضعیف با خون‌رسانی کم و یک سیستم ایمنی ناکارآمد، محیطی ایده‌آل برای رشد باکتری‌ها و بروز عفونت فراهم می‌آورد. به همین دلیل، افراد سیگاری به‌مراتب بیشتر در معرض عفونت محل برش‌های جراحی و حتی آبسه‌های داخل شکمی قرار دارند. رعایت تمام نکات مراقبتی، از رژیم غذایی گرفته تا طرز خوابیدن بعد از عمل اسلیو معده، برای بهبودی ضروری است؛ اما سیگار می‌تواند تمام این تلاش‌ها را بی‌اثر کند.

سیگار و کاهش پیامدهای مفید عمل جراحی اسلیو معده

یکی از مزایای اعمال جراحی لاغری در کنار کاهش وزن کاهش خطر بیماری‌های مزمن می‌باشد. استعمال دخانیات خطر بروز یا شدت گرفتن دوباره این بیماری‌ها را بالا می‌برد. یکی از مزایای اعمال جراحی لاغری در کنار کاهش وزن کاهش خطر بیماری‌های مزمن می‌باشد. بیماری‌های فشارخون، قلبی – عروقی، دیابت نوع دوم و … از این جمله‌اند. استعمال دخانیات خطر بروز یا شدت گرفتن دوباره این بیماری‌ها را بالا می‌برد. انجام عمل جراحی اسلیو معده مستلزم صرف هزینه، زمان و رعایت شرایط ویژه‌ای است. آیا به خطر انداختن دستاورد یک عمل جراحی بزرگ به خاطر استعمال دخانیات عملی عاقلانه است؟ به راحتی می‌توان نتیجه گرفت که نه.

نکته بعدی اینکه در دوران نقاهت بعد از جراحی قدرت دفاعی بدن سیگار کشیدن موجب بالا رفتن خطر ابتلا به مشکلاتی مانند آمفیزم، COPD و سرطان ریه می‌شود. احتمال شدت گرفتن این مشکلات همراه با استعمال دخانیات بعد از عمل بیشتر هم می‌شود. ازاین‌رو، به‌طورکلی، به افراد داوطلب عمل اسلیو معده  پیشنهاد می‌گردد که حداقل شش هفته قبل از عمل جراحی و چهار تا شش هفته دیگر بعد از جراحی از استعمال دخانیات اجتناب نمایند.

استفاده از جایگزین‌های سیگار بعد از عمل اسلیو معده مجاز است؟

این یک سؤال بسیار رایج و مهم است که پاسخ قاطع آن «خیر» است؛ حداقل در دوره زمانی بلافاصله پس از جراحی. باید بدانیم که مقصر اصلی بسیاری از عوارض ذکر شده، ماده‌ای به نام «نیکوتین» است، نه صرفاً دود سیگار. نیکوتین، فارغ از اینکه از طریق سیگار، قلیان، چسب‌های نیکوتین، آدامس، اسپری یا سیگارهای الکترونیکی (ویپ) وارد بدن شود، اثرات منقبض‌کنندگی عروق و اختلال در روند بهبودی را به همراه دارد. بنابراین، استفاده از هرگونه محصول جایگزین نیکوتین (NRT) در هفته‌های اول پس از عمل اسلیو ممنوع است، زیرا می‌تواند همان خطرات سیگار کشیدن، از جمله اختلال در ترمیم زخم معده و افزایش ریسک نشت را ایجاد کند.

توصیه اکید ما به عنوان تیم جراحی این است که فرآیند ترک سیگار باید مدت‌ها قبل از روز عمل آغاز شود. بهترین حالت، ترک کامل حداقل ۴ تا ۶ هفته پیش از جراحی است تا بدن فرصت کافی برای پاک‌سازی و بازیابی نسبی داشته باشد. اگر بیماری در این مسیر با چالش مواجه است، باید حتماً این موضوع را با جراح و متخصص بیهوشی خود در میان بگذارد تا یک برنامه مدیریتی ایمن و تحت نظارت برای وی طراحی شود. پنهان‌کاری در این مورد، به هیچ وجه به نفع بیمار نیست و می‌تواند سلامت او را به طور جدی به خطر بیندازد. هدف نهایی، تضمین ایمنی بیمار و کسب بهترین نتیجه ممکن از جراحی است.