علت و درمان سرگیجه بعد از عمل اسلیو معده

سرگیجه بعد از عمل اسلیو معده یکی از مشکلاتی است که بسیاری از بیماران ممکن است تجربه کنند. این عارضه پس از جراحی کاهش وزن، به دلیل تغییرات فیزیولوژیکی و تغذیه‌ای که در بدن رخ می‌دهد، شایع است.

وقوع سرگیجه با حالاتی مانند ضعف، بی‌ثباتی بدن و احساس سبکی بدن همراه است. این حالت می‌توان تعادل فرد را به هم زده و انجام فعالیت‌های عادی را مختل کند. به‌جز این در بعضی شرایط مانند قدم زدن یا گذر از خیابان یا کارهای دیگر وقوع این سرگیجه بسیار خطرناک است. این امر حتی ممکن است زندگی فرد جراحی‌شده را به خطر بیندازد. ازاین‌رو نیاز است که سرگیجه کاملاً بررسی و کنترل شود؛ اما علل وقوع این عارضه بعد از عمل اسلیو معده چیست؟

مواردی که باعث سرگیجه در فرد، بعد از عمل اسلیو می شوند

پس از جراحی اسلیو معده، بدن شما یک دوره تطابق و سازگاری بزرگ را تجربه می‌کند و سرگیجه یکی از واکنش‌های رایج بدن به این تغییرات بنیادین است. لازم است بدانید که سرگیجه یکی از شایع‌ترین و البته قابل مدیریت‌ترین عوارض عمل اسلیو معده محسوب می‌شود و با پیگیری دقیق دستورالعمل‌های پزشکی، به خوبی کنترل خواهد شد. تشخیص دقیق علت، نیازمند بررسی دقیق شرایط بالینی شما توسط تیم جراحی است.

در زیر به چند مورد از فاکتورهای موثر، در ایجاد سرگیجه بعد از اسلیو معده، اشاره شده است.

کم آبی بدن و کاهش کالری دریافتی

اصلی‌ترین و شایع‌ترین علت، کاهش ناگهانی کالری دریافتی و کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون) است. با توجه به حجم بسیار کوچک‌تر معده، نوشیدن مایعات به میزان کافی و همچنین مصرف غذای لازم برای تأمین انرژی، در هفته‌ها و ماه‌های اولیه به یک چالش تبدیل می‌شود. وقتی بدن مایعات کافی دریافت نکند، حجم خون کاهش یافته و فشار خون افت می‌کند که این مسئله، به‌ویژه هنگام تغییر وضعیت از حالت نشسته به ایستاده، منجر به احساس سبکی سر و سرگیجه می‌شود. این یک واکنش فیزیولوژیک کاملاً قابل انتظار است؛ اما نباید آن را نادیده گرفت.

عدم تعادل مواد شیمیایی در بدن

در این مورد مطالعات مختلفی انجام پذیرفته است. در این مطالعات وقوع سرگیجه‌های موقت بعد انجام عمل اسلیو مشاهده شده است. یکی از دلایل این سرگیجه‌های موقت بعد از عمل جراحی، برهم خوردن تعادل مواد شیمیایی در بدن است. این عدم تعادل مواد شیمیایی بیشتر نتیجه رعایت رژیم غذایی و تغییر روش زندگی بعد از عمل جراحی می‌باشد. در خیلی از بیماران بعد از عمل ممکن است فاصله زیادی بین خوردن وعده‌های غذایی یا نوشیدن مایعات وجود داشته باشد. بدن برای حفظ تعادل و کارکرد صحیح نیاز به مواد غذایی و مایعات دارد.

وقتی تغذیه به‌صورت درست انجام نشود، پیامد آن بروز سرگیجه و ضعف می‌باشد. خبر خوب در این زمینه این است که به‌تدریج عدم تعادل مواد شیمیایی بدن حل می‌شود و نگرانی از این بابت وجود ندارد. با تغذیه با فواصل کوتاه و نوشیدن مقادیر کافی مایعات مشکل عدم تعادل مواد شیمیایی در بدن به‌راحتی قابل پوشش است.

عدم تعادل الکترولیت‌ها

یکی از مشکلات بعد از عمل جراحی کاهش مقدار الکترولیت‌های عمده بدن می‌باشد. این الکترولیت‌ها شامل پتاسیم، سدیم و کلر می‌باشند. برای پیشگیری از بروز این شرایط باید به‌مانند مشکل قبلی تغذیه صحیح و مصرف کافی مایعات (به‌ویژه آب) انجام پذیرد. این امر سبب محفوظ ماندن تعادل الکترولیت‌ها و پایین آمدن احتمال بروز سرگیجه در فرد می‌شود.

افت قند (هایپو گلیسمی) واکنشی

هیپوگلیسمی یا همان افت قند خون پایین پدیده‌ای از مشکلاتی است که احتمال وقوع آن حتی تا یک سال بعد از عمل جراحی لاغری وجود دارد. نشانه‌های بروز افت قند خون شامل این موارد هستند: لرزش بدنی، سرگیجه، گیجی و امکان افت هوشیاری فرد. احتمال وقوع قند خون معمولاً 1.5-3 ساعت پس از صرف غذا می‌باشد. لازم به ذکر است که هیپوگلیسمی واکنشی مقوله‌ای جدا از واکنش است که بیماران دیابتی نسبت به دریافت انسولین تزریقی از خون نشان می‌دهند.

دلیل وقوع افت قند خون کاهش مصرف غذا و تغییر الگوی مصرف غذا است که در اندکی از افراد جراحی‌شده احتمال بروز دارد. وزن اضافی افراد چاق، احتمال بالا رفتن هورمون‌های تولید کنده انسولین را بالا می‌برد. بعد از عمل طبیعی است که افراد جراحی‌شده حساسیت به انسولین آزادشده در خون داشته باشند. این امر موجب انحلال زودتر قند خون شده و درنهایت منجر به افت قند خون می‌شود.

 همچنین، افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic Hypotension)، که به معنای افت شدید فشار خون هنگام برخاستن است، به دلیل کاهش وزن سریع و تغییرات همودینامیک بدن تشدید می‌شود و می‌تواند به عنوان یک عامل مستقل یا تشدیدکننده، در بروز سرگیجه نقش داشته باشد.

کنترل افت قند خون

یکی از بدیهی‌ترین کارها در زمان افت قند خون رساندن مواد غذایی سریع الجذب به بدن چه ا طریق خوراکی و چه تزریقی است. اگر فرد دچار ضعف و لرز است و زمان مصرف وعده غذایی فرا نرسیده می‌تواند از منابع کربوهیدراتی یا پروتئینی استفاده کند. استفاده از کراکر یا پنیر رشته‌ای می‌تواند مفید باشد. اگر فرد حس می‌کند که هرلحظه امکان غش کردنش وجود دارد باید 4-6 لیوان آب‌میوه مصرف کند.

رعایت فاصله متعادل 3 تا 4 ساعته بعد وعده‌های غذایی سبب پیشگیری از بروز افت قند خون می‌شود. همچنین وعده‌های غذایی بهتر است مواد مغذی‌ای مانند پروتئین بدون چربی، غلات، میوه‌ها و سبزی‌های سرشار از فیبر را در برگیرد. مورد دیگر پرهیز از خوردن غذاهایی دارای قند بالا است. مصرف این غذاها سبب تحریک انسولین و نهایتاً افت قند خون می‌شود.

اجتناب از نوشیدن الکل و مشروبات الکلی که احتمال افت سطح قند خون را بالا می‌برد، باید رعایت گردد. در مورد انسولین و حساسیت بدن نیز، بدن فرد کم‌کم به سازگاری با شرایط بعد از عمل می‌رسد. پس جای خوشبختی است این مشکل نیز خودبه‌خود محدود می‌شود و نگرانی زیادی وجود ندارد.

عدم تحمل ارتواستاتیک

عدم تحمل ارتواستاتیک معمولاً احتمال بروز احساس سبکی در سر یا سرگیجه بعد از ایستادن، تاری دید، ضعف، غش، گیجی و حالت تهوع را بالا می‌برد. چاقی موجب بالا رفتن فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک برای کمک تنظیم فشارخون می‌شود. افت چشمگیر و پایا در فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک در 3 و 6 ماه بعد از عمل در بسیاری از افراد جراحی‌شده مشاهده می‌شود.

در این مورد مطالعات زیادی انجام‌شده است و در آن عدم تحمل ارتواستاتیک در ارتباط با مواردی مانند علائم مزمن پیش سنکوپال (سرگیجه و سبکی سر)، سنکوپ (غش کردن) و افت فشارخون ارتواستاتیک بوده است.

سرگیجه، علامت نشتی دستگاه گوارش

در این روش جراحی معمولاً بخش زیادی از معده برداشته‌شده و باقی معده به کمک منگنه – بخیه‌هایی ترمیم می‌گردد. گاهی محتویات معده یا اسید معده به خارج از فضای معده نشت می‌کند و سبب وقوع سرگیجه می‌شود. این حالت وقوع سرگیجه همراه با نشانه‌های دیگری بروز درد شکمی، متورم شدن شکم، تب، تند شدن ضربان قلب یا تنگی نفس است. در این حالت باید نشتی دستگاه گوارش باید بررسی و کنترل شود. گاهی برای کنترل این شرایط انجام یک جراحی جزئی انجام می‌شود. قرار دادن درن برای جمع‌آوری اسید معده و جلوگیری از نشت محتویات معده به اندام‌های دیگر اقدام دیگر درمانی می‌باشد.

سرگیجه ناشی از سندرم دامپینگ

در موارد نادرتر، سرگیجه می‌تواند ناشی از شرایطی مانند «سندروم دامپینگ» باشد؛ اگرچه این سندروم بیشتر با جراحی بای‌پس مرتبط است، اما مصرف غذاهای بسیار شیرین یا چرب پس از اسلیو نیز می‌تواند باعث تخلیه سریع محتویات معده به روده و بروز علائمی نظیر سرگیجه، تپش قلب و تعریق شود.

سندرم دامپینگ زمانی رخ می‌دهد که مواد غذایی مستقیماً از معده آن‌ها بدون هضم به روده کوچک می‌روند. این پدیده می‌تواند دلیلی برای سرگیجه در افراد جراحی‌شده باشند. سرگیجه در اثر سندرم دامپینگ به دلیل احساس سنگین بدن غذا توسط روده‌ها و فعالیت بالا و ترح هورمون بیشتر از روده‌ها است. نتیجه این امر نفخ و بعد از 30 تا 60 دقیقه منجر به اسهال است. همچنین مواد غذایی آزادشده توسط احتمال دارد که بر کارکرد روده ضربان قلب و فشارخون تأثیر منفی بگذارد. این امر نهایتاً منجر به سرگیجه و حتی غش می‌شود.

درمان سندرم دامپینگ: این امر بر مبنای تغییرات رژیم غذایی می‌چرخد. توصیه‌های غذایی برای کاهش سندرم دامپینگ شامل پرهیز از مصرف مایعات تا حداقل 30 دقیقه بعد از غذا و تقسیم کالری دریافتی روزانه به 6 وعده غذایی کوچک است. درمان این مشکل بر اساس رعایت یک رژیم غذایی متعادل می‌باشد. در این رژیم غذایی باید از خوردن غذاهای پر کربوهیدرات ساده اجتناب کرد. همچنین افزودن پروتئین و چربی بیشتر به وعده‌های غذایی می‌تواند به کنترل سندرم دامپینگ کمک کند. اگر رژیم غذایی مؤثر بود، داروهای تجویزی آهسته رهش در کنترل کاهش سندرم دامپینگ به کار می‌روند.

سبکی سر بعد از جراحی نتیجه کمبود های مواد مغذی بدن

عامل مهم دیگر،  است. جراحی اسلیو، هرچند کمتر از بای‌پس معده، می‌تواند بر جذب برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی تأثیر بگذارد. اما تغییر در وضعیت تغذیه و احتمال بروز کمبودهای ریزمغذی‌ها از جمله، کمبود ویتامین B12، آهن و حتی عدم تعادل الکترولیت‌هایی مانند پتاسیم و سدیم، همگی می‌توانند سیستم عصبی و تعادل بدن را تحت تأثیر قرار داده و به سرگیجه منجر شوند.

مفهوم سرگیجه می‌تواند در ارتباط با ضعف یا بی‌ثباتی باشد. عمل اسلیو معده  احتمال کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی  و متعاقباً احساس ضعف و بی‌ثباتی در پاهای فرد را بالا می‌برد. کمبود مس بعد از عمل احتمال بروز مشکل در راه رفتن و انواع اختلالات عصبی و روانی را بالا می‌برد.

همچنین کمبود آهن شایع‌ترین کمبود تغذیه‌ای در میان افراد بزرگ‌سال است و احتمال دارد که به احساس خستگی و ضعف عمومی بیانجامد. برای غلبه بر این مشکل مصرف مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی همراه با  رژیم غذایی مفید است.

راههای درمان سرگیجه ناشی از جراحی اسلیو معده

اساسی‌ترین و فوری‌ترین راهکار برای مدیریت سرگیجه پس از اسلیو، تمرکز دقیق بر هیدراتاسیون و پایبندی به برنامه غذایی است. شما باید نوشیدن مایعات را در تمام طول روز به صورت جرعه‌جرعه و مداوم در برنامه خود قرار دهید؛ هدف، رساندن حجم مایعات دریافتی به میزانی است که توسط تیم درمانی شما تعیین شده است. این کار به حفظ حجم خون و جلوگیری از افت فشار کمک شایانی می‌کند.

همزمان، مصرف وعده‌های غذایی کوچک، مکرر و سرشار از پروتئین، به تثبیت سطح قند خون کمک کرده و از افت ناگهانی آن که منجر به سرگیجه می‌شود، جلوگیری می‌کند. به یاد داشته باشید که پروتئین، نه تنها برای ترمیم بافت‌ها پس از جراحی ضروری است، بلکه منبع انرژی پایداری برای بدن شما فراهم می‌آورد.

مصرف منظم و دقیق مکمل‌های ویتامینی و مواد معدنی تجویز شده، یک رکن غیرقابل مذاکره در دوره پس از جراحی است. این مکمل‌ها برای جبران کاهش جذب و دریافت ناکافی ریزمغذی‌ها از طریق غذا طراحی شده‌اند و نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند به عوارض جدی، از جمله سرگیجه مزمن، منجر شود. مطالعات نشان می‌دهند که کمبود ویتامین B12 در سال اول پس از جراحی‌های چاقی می‌تواند تا ۱۷٪ بیماران را تحت تأثیر قرار دهد که یکی از علائم اصلی آن، همین احساس سرگیجه و عدم تعادل است.

جالب است بدانید برخی تغییرات متابولیک اولیه مانند کتوزیس که منجر به بوی بد دهان بعد از عمل اسلیو معده می‌شود نیز با کم‌آبی بدن در ارتباط است و این موضوع اهمیت دوچندان هیدراتاسیون را نشان می‌دهد. ایجاد تغییرات هوشمندانه در سبک زندگی نیز می‌تواند به شکل چشمگیری به بهبود سرگیجه کمک کند. به عنوان مثال، همیشه به آرامی از جای خود بلند شوید و از تغییر وضعیت‌های ناگهانی پرهیز کنید. این کار ساده به بدن شما فرصت می‌دهد تا فشار خون را با وضعیت جدید تطبیق دهد.

انجام فعالیت‌های ورزشی سبک و منظم، مطابق با دستورالعمل جراح، به بهبود گردش خون و تقویت سیستم قلبی-عروقی کمک می‌کند. با این حال، اگر سرگیجه شما شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری مانند تپش قلب شدید، غش کردن یا اختلال در بینایی است، حتماً و بدون تأخیر با تیم پزشکی خود تماس بگیرید. این علائم ممکن است نشانه‌ای از یک مشکل جدی‌تر باشند که نیازمند بررسی و مداخله فوری است.